راز آشکارا

عنوان: نغمه‌های ماندگار در گذر زمان؛ سفری به قلب تاریخ موسیقی ایران با کتاب «راز آشکارا» مقدمه: گشودن جعبه موسیقی خاطرات کتاب «راز آشکارا»، اثری است که بیش از آنکه تنها یک زندگی‌نامه یا مجموعه‌ای از خاطرات باشد، دریچه‌ای است گشوده به سوی نیم‌قرن طلایی موسیقی و فرهنگ ایران. این کتاب که حاصل گفت‌وگوی صمیمانه و تخصصی پژوهشگر برجسته‌ی موسیقی، علیرضا میرعلی‌نقی، با استاد میلاد کیایی، نوازنده چیره‎دست سنتور و آهنگساز نام‌آشنای ایرانی است، روایتی زنده و تپنده از روزگارانی را به تصویر می‌کشد که موسیقی ایران در اوج شکوفایی و تحول قرار داشت. انتشار الکترونیکی این اثر فرصتی مغتنم برای نسل جدید و علاقه‌مندان به هنر است تا بدون واسطه، با میراث‌داران فرهنگ شنیداری این مرز و بوم هم‌سخن شوند. «راز آشکارا» نه فقط داستان زندگی یک هنرمند، بلکه بازتابی از تاریخ اجتماعی و هنری ایران در دهه‌های ۳۰ تا ۸۰ خورشیدی است. میلاد کیایی؛ نامی به نشانه‌ی صلح و نوا داستان از سال ۱۳۲۳ و در خانواده‌ای فرهیخته آغاز می‌شود. میلاد کیایی، که نامش را به یمن پایان جنگ جهانی دوم و برقراری صلح «میلاد» نهادند، از همان کودکی در اتمسفری آکنده از شعر و موسیقی بالید. پدرش که خود اهل ذوق بود و برادر بزرگترش، زنده‌یاد ایرج کیایی که از شاگردان مکتب ابوالحسن صبا بود، نخستین آموزگاران او شدند. کتاب با نثری روان و گیرا، خواننده را به سال‌های کودکی استاد می‌برد؛ جایی که شیطنت‌های کودکانه با عشق به ساز سنتور گره می‌خورد. روایتی جذاب از اینکه چگونه یک کودک هشت‌ساله، مسحور نوای سنتور می‌شود و با وجود مخالفت‌های مرسوم آن زمان برای فعالیت هنری به عنوان شغل، با پشتکاری مثال‌زدنی، پله‌های ترقی را یکی پس از دیگری طی می‌کند. فراتر از خاطره؛ تاریخ شفاهی یک دوران آنچه «راز آشکارا» را از سایر کتب خاطرات متمایز می‌کند، حافظه‌ی دقیق و نگاه تحلیلی میلاد کیایی به رویدادهاست. او تنها یک راوی منفعل نیست؛ بلکه به عنوان هنرمندی که در متن ماجراهای رادیو، تلویزیون ملی و وزارت فرهنگ و هنر حضور داشته، زوایای پنهانی از مدیریت هنری و روابط میان هنرمندان بزرگ را آشکار می‌کند. در این کتاب، خواننده با چهره‌های اسطوره‌ای موسیقی ایران دیداری تازه می‌کند. خاطراتی ناب و دست‌اول از بزرگانی چون ابوالحسن صبا، روح‌الله خالقی، مرتضی محجوبی، علی تجویدی، غلامحسین بنان، دلکش، مرضیه، فرهنگ شریف و جلیل شهناز در لابه‌لای صفحات این کتاب موج می‌زند. کیایی با ظرافت، پرتره‌ای انسانی از این اسطوره‎ها ترسیم می‌کند؛ از شوخ‌طبعی‌های مرتضی خان محجوبی و دقت نظر استاد خالقی گرفته تا روزهای سخت و انزوای برخی هنرمندان در سال‌های پس از انقلاب. این روایت‌ها گاه چنان زنده و تصویری هستند که مخاطب خود را در استودیوهای ضبط رادیو یا در محافل خصوصی هنرمندان احساس می‌کند. نوآوری در سنت؛ نگاهی به ابداعات فنی یکی از بخش‌های کلیدی کتاب که برای هنرجویان موسیقی و نوازندگان سنتور بسیار آموزنده است، دیدگاه‌های فنی و تخصصی استاد کیایی است. میلاد کیایی تنها به حفظ ردیف‌های موسیقی بسنده نکرد؛ او با نگاهی نوگرایانه به دنبال رفع محدودیت‌های ساز سنتور بود. مباحثی پیرامون کوک‌های ابداعی، شیوه‌های نت‌نویسی، و تلفیق تکنیک‌های غربی با ملودی‌های شرقی در جای‌جای گفتگوها مطرح می‌شود. او توضیح می‌دهد که چگونه می‌توان با حفظ اصالت، نوآوری کرد و از تکرار مکررات پرهیز نمود. بحث درباره‌ی «سنتور کروماتیک» و تغییراتی که او برای اجرای قطعات متنوع‌تر بر روی این ساز اعمال کرده، نشان‌دهنده روحیه جسور و خلاق این هنرمند است. کتاب «راز آشکارا» اثبات می‌کند که موسیقی سنتی ایران، موزه‌ای راکد نیست، بلکه رودی است خروشان که با خلاقیت هنرمندانش زنده می‌ماند. طنز، تلخی و واقعیت‌های اجتماعی زندگی هنری در ایران همواره با فراز و نشیب‌های فراوانی همراه بوده است و کیایی با صداقتی تحسین‌برانگیز، هم از روزهای اوج و افتخار می‌گوید و هم از روزهای بی‌مهری و سکوت. در بخش‌هایی از کتاب، طنز تلخی نهفته است که بازگوکننده نگاه جامعه به موسیقی‌دانان در ادوار مختلف است؛ از دورانی که ساز زدن را «مطربی» می‌دانستند تا زمانی که موسیقی فاخر ارج و قرب یافت و دوباره دورانی که محدودیت‌ها بر این هنر سایه افکند. روایت‌های او از سفرهای هنری به اقصی نقاط جهان، کنسرت‌های خیریه، و تلاش برای معرفی موسیقی ایران در مجامع بین‌المللی، بخش دیگری از جذابیت‌های این اثر است. او نشان می‌دهد که زبان موسیقی، زبانی جهانی است که می‌تواند مرزهای سیاسی و جغرافیایی را درنوردد. همچنین، اشاره به تأثیرات جنگ تحمیلی بر فعالیت‌های هنری و روحیات هنرمندان، سندی تاریخی از مقاومت فرهنگی در سخت‌ترین شرایط است. ساختار کتاب و نقش مصاحبه‌کننده نقش علیرضا میرعلی‌نقی در شکل‌گیری این اثر غیرقابل‌انکار است. او با دانش وسیع خود در حوزه تاریخ موسیقی، پرسش‌هایی را مطرح می‌کند که بحث را از سطح خاطره‌گویی صرف فراتر برده و به واکاوی جریان‌های هنری می‌کشاند. ساختار پرسش و پاسخ، به متن پویایی بخشیده و از خستگی خواننده جلوگیری می‌کند. هر فصل به موضوع یا دوره‌ای خاص اختصاص دارد و پیوستگی مطالب، تصویری پانوراما از هفتاد سال فعالیت هنری ارائه می‌دهد. گنجینه‌ی تصویری بخش پایانی کتاب که در نسخه الکترونیکی نیز با کیفیت مطلوب در دسترس است، شامل آلبومی از عکس‌ها، دست‌نوشته‌ها و اسناد تاریخی است. تصاویری از دوران نوجوانی استاد، عکس‌های یادگاری با مفاخر موسیقی، لوح‌های تقدیر و بریده جراید قدیمی، مستنداتی هستند که بر اعتبار خاطرات می‌افزایند و حس نوستالژی را در مخاطب بیدار می‌کنند. دیدن چهره‌های جوان اساتیدی که امروز در میان ما نیستند، حسی توأم با حسرت و احترام را برمی‌انگیزد. چرا باید «راز آشکارا» را خواند؟ در دنیای امروز که سرعت تغییرات فرهنگی سرسام‌آور است، بازخوانی ریشه‌ها و شناخت مسیری که هنر ایران طی کرده، امری حیاتی است. «راز آشکارا» تنها قصه زندگی میلاد کیایی نیست؛ قصه‌ی عشق است. عشق به خاکی که هنر در آن ریشه دارد و عشق به مردمی که نغمه‌ها برای آن‌ها ساخته شده است. انتشار الکترونیکی این کتاب، فرصتی است برای: پژوهشگران موسیقی: برای یافتن جزئیات دقیق تاریخی و فنی. هنرجویان: برای آموختن درس‌هایی از اخلاق حرفه‌ای، پشتکار و نوآوری. عموم مردم: برای لذت بردن از داستان‌هایی شیرین و واقعی که بخشی از هویت جمعی ما را تشکیل می‌دهند. سخن پایانی کتاب با بیتی زیبا آغاز می‌شود: «به خدا خصم اگر قطع کند سر ز تنم / به جهانی ندهم ذره خاک وطنم». این بیت، عصاره‌ی تفکر و زندگی میلاد کیایی است. او که با ملودی‌هایش چون «پگاه»، «ابر بی‌باران»، «سبزه‌زار» و «راز آشکارا» خاطرات بسیاری را برای ایرانیان رقم زده است، اکنون در این کتاب، راز ماندگاری هنر را برملا می‌کند. رازی که در عشق، صداقت و تعهد به فرهنگ نهفته است. مطالعه‌ی نسخه الکترونیکی «راز آشکارا»، دعوتی است به ضیافتی با‌شکوه از کلمات و نت‌ها؛ جایی که تاریخ با زبان موسیقی سخن می‌گوید و خاطرات، گرد و غبار فراموشی را از چهره‌ی هنر می‌زدایند. این کتاب را بخوانید تا دریابید چگونه یک هنرمند می‌تواند با دو مضراب ظریف بر روی سیم‌های سنتور، پلی میان گذشته و آینده بنا کند و نام خود را در جریده‌ی عالم ثبت نماید.